KONYA'NIN COĞRAFİ KONUMU

Konya ili Anadolu Yarimadasi'nin ortasinda bulunan Iç Anadolu Bölgesi'nin güneyinde, sehrin kendi adiyla anilan Konya bölümünde yer almaktadir.

Ilimiz topraklarinin büyük bir bölümü, Iç Anadolu'nun yüksek düzlükleri üzerine rastlar. Güney ve güneybati kesimleri Akdeniz bölgesine dahildir. Konya, cografi olarak 36041' ve 39016' kuzey enlemleri ile 31014' ve 34026' dogu boylamlari arasinda yer alir. Yüzölçümü 38257 km2 (göller hariç)'dir. Bu alani ile Türkiye'nin en büyük yüzölçümüne sahip olan ilidir. Ortalama yükseltisi 1016 m'dir. Idari yönden, kuzeyden Ankara, batidan Isparta, Afyonkarahisar, Eskisehir, güneyden, Içel, Karaman, Antalya, dogudan, Nigde, Aksaray illeri ile çevrilidir.

Konya ili, dogal açidan kuzeyinde Haymana platosu, kuzeydoguda Cihanbeyli Platosu ve Tuz Gölü'ne, batisinda Beysehir Gölü'ne ve Aksehir Gölü'ne, güneyinde Sultan Daglari'ndan baslayan Karaman ilinin güneyine kadar devam eden, Toros yayinin iç yamaçlari önünde bir fay hatti boyunca olusmus volkanik daglara, dogusunda ise Obruk platosuna kadar uzanir.

Ilin uç noktalarini kuzeyinde Kulu'nun Köskler Köyü, batisinda Aksehir'in Degirmen Köyü, güneyinde Taskent'in Beyreli Köyü, dogusunda ise Halkapinar'in Delimahmutlu Köyü uç noktalarini olusturmaktadir.

Konya il sinirlari içerisinde kalan alan, Türkiye'nin Ana Tektonik Üniteleri'nden Orta Anadolu Birligi'nin güney kesimi ile Toros Birligi'nin orta kesiminde kalmaktadir. Toros Birligi farkli çökelme ortamlarini yansitan ve geç Kretase Paleosen (ikinci zaman sonu dördüncü zaman baslangici) döneminde gelisen sikisma kuvvetleri ile üstüste bindirilmis kütlelerden meydana gelmektedir. Konya il sinirlari içine giren alanda bunlardan Bozkir Geyikdagi ve Aladag kütleleri gözlenmektedir. Gerek Toros Kusagi'nda, gerekse Orta Anadolu birliginde yörede yüzeyleyen en yasli kayaçlar olarak Paleozoik (birinci zaman) yasli kayaç birimleri Bozkir, Hadim, Seydisehir, Akören, Ahirli, Beysehir, Doganhisar, Kadinhani yörelerinde ortaya çikmaktadir. Genellikle Paleozoik yasli birimlerin bir devami niteliginde olan Mesozoik (ikinci zaman) yasli kayaçlar ise yaygin olarak Eregli, Bozkir, Seydisehir, Ahirli, Akören, Altinekin, Kadinhani, Beysehir, Aksehir, Ilgin, Doganhisar yörelerinde yüzeylemektedir. Mesozoik sonunda kapanan okyanusun sikismasi ile ortaya çikan dag olusumu evresinde Toroslarda kütleler meydana gelirken okyanus kabugu parçalari olan ofiyolitler bu kütlelerin arasinda, özellikle Konya Meram, Eregli güneyi, Bozkir güneyi, Karapinar ve Cihanbeyli civarinda gözlenir konuma gelmistir.

Tersiyer'de (üçüncü zaman) denizin ve gölsel sedimanlarin yanisira yaygin volkanik faaliyetlerle daha yasli birimlerin üzeri örtülmüstür. Denizel sedimanlar Eregli ve Çumra civarinda gözlenir. Konya ve çevresi Geç Miyosen (10 milyon yil) Pliyosen döneminde blok faylanmalarla çökmeye baslamis daha sonra bu ortamda bugün de kalintilarini gördügümüz (Akgöl ve Hotamis gölü) büyük bir göl olusmustur. Bu göl, karasal ve gölsel sedimanlar ile doldurularak bugünkü ovalardan Eregli, Karapinar, Cihanbeyli, Kulu, Sarayönü, Kadinhani, Konya merkez ve çevre ilçeler ile Çumra Ovalari olusmustur. Bu dönemde meydana gelen volkanik faaliyetler ile Karapinar, Çumra, Akören, Selçuklu kesiminde Takkeli dag, Acigöl, Meke Gölü gibi volkanik yapilar ve tüfler ortaya çikmistir. Ayni zaman araliginda Ilgin civarinda meydana gelen bir fay ile bugün kaplica olarak kullanilan sicak su çikislari meydana gelmistir. Bütün bu birimler Kuvaterner yasli genç karasal sedimanlarla örtülmüstür. Özellikle Konya Ovasi ve bunun devami niteligindeki Eregli ve Cihanbeyli Ovalari'nda, çok kalin alüvyal depolar bulunmaktadir.

Konya ili sinirlari içerisinde Türkiye'nin en büyük alüminyum (boksit) ve magnezit yataklarinin yanisira, kömür, kil, çimento hammaddeleri, kursun-çinko, barit madenleri ile önemli oranda yer alti suyu rezervleri bulunmaktadir. Alüminyum (boksit) yataklari Seydisehir ilçesi güneyinde Üst Kretase zaman araliginda karasal ayrismalarla meydana gelmistir. Magnezit yataklari ise Meram ilçesi sinirlari içerisinde olup tek basina hem Konya'nin hem de dünyanin en büyük rezervli (80 milyon ton) magnezit yatagidir. Yunak civarinda Magnezit ve az miktarda lüle tasi yataklari bulunmaktadir. Ilgin (Haremi Kurugöl), Beysehir ve Seydisehir ilçelerinde Pliyosen yasli toplam 750 milyon ton rezervli linyit kömürü yataklari bulunmaktadir. Beysehir, Selçuklu ve Ilgin civarinda önemli miktarlarda kil yatagi vardir. Ayrica Bozkir'da barit, Hadim (Kizilgeris) ve Bozkir'da (Küçüksu) kursunçinko yataklari bulunmaktadir. Ayrica Konya'nin birçok yerinde çimento hammaddelerinden kil, kalsit, jips, tras, kireçtasi ve dolomit gibi hammaddeler bulunmaktadir. Konya ve çevresindeki Çumra, Eregli, Cihanbeyli, Aksehir, Yunak ovalarinda yaklasik 20-100 metreler arasinda yer alti suyu bulunmakta ve bazi yerlerde bu su artezyen yapmaktadir.

Konya ilinde en fazla alana sahip yeryüzü sekli ova ve platolardir. Ovalarin tabanlarinda yer alan çukur kisimlarinda kapali havzalar olusmustur. Yükseltiler az yer tutar, genellikle ilin güneyinde toplanmistir. Ovalar, platolarla birbirinden ayrilmistir. Platolar akarsular tarafindan fazla derin parçalanmamistir. Açik havza kisimlari da vardir.

Daglar
Daglar Ilin kuzey kisminda yeralan yükseltiler genel olarak dogu-bati dogrultusunda uzanir. En önemlisi Bozdaglardir. Bozdaglar üzerinde yer yer tepeler yükselir, bu tepelerin en yüksegi Bozdaglar'in batisindaki Karadag Tepe'dir. (1919 m). Bu tepeler arasinda da geçitler yer alir.
Konya'nin batisinda yeralan sira daglar kuzeyden güneye dogru uzanirlar. En kuzeyinde Sultan Daglari (2169), Aladaglar (2339), Loras (2040), Esenler (1951) yer almaktadir. Bölgenin güney kismi Toros daglariyla sinirlanmistir. Bu kusakta ise Geyik (3130), Bolkar daglari (3134), Aydos daglari (3240) yer almaktadir.

Bu alanda volkanik kütlelerin ve arazilerin önemli bir yeri vardir. Karapinar Ovasi'nin güneyinde yer alan Karacadag (2025), Konya'nin güney batisindaki Erenler Dagi (2319) batisinda Takkeli Dag (1400) yer almaktadir.

Belirtilen volkanik daglarin disinda Karapinar yakinlarinda kül konilerine rastlanir. Bunlar genç volkanik faaliyetler sonucunda olusturulmus küçük konilerden ibarettir. Il sinirlari içinde yer alan volkanik daglar Iç Anadolu Bölgesinin diger volkanik daglari ile karsilastirildiginda yükselti ve alanlarinin daha az oldugu görülür.

Konya'nin ormanlari ve su kaynaklarinin büyük bölümü buradaki yükseltilerde yer almaktadir. Bölgenin güneyindeki kireç taslarindan olusmus yükseltilerin bulundugu yerlerde magaralar olusmustur. Bunlardan Çamlik magaralar ve Seydisehir'de bulunan Tinaztepe magarasi , milli park olmaya namzet magaralarimiz.

Ovalar

Il sinirlari içerisinde ovalar platolardan sonra en fazla alani kaplar. Buradaki ovalar, genel olarak buraya yerlesen bir gölün ortadan kalkmasi ve göl tabaninda alüvyonlarin depolanmasi ile ortaya çikmistir. Obruk platosunun kuzeyindeki en çukur alanda Tuz Gölü yerlesmis, güneyde ise Hotamis batakligi ile Ivriz batakliklari burada olusan eski göl kalintilari olarak yer almistir.
Konya ve Eregli ovalari yörenin en genis ovalaridir. Bu ovalar Konya ve Eregli arasinda genis düzlükler seklinde uzanirlar. Konya ili bu ovalarin bati ucunda kurulmustur. Bu dizi içerisinde, Çumra Ovasi ve Karapinar'in bulundugu Karapinar ovasinda eski Konya Gölü tabaninin kum depolari rüzgar erozyonuna da imkan vermistir. Bozdaglarin kuzeyinde Altinekin, Sarayönü ve Kadinhani ovalari bulunur. Ilgin (Çavusçu) gölü ve Aksehir gölünün yerlestigi çanakta bir çöküntü hendegidir. Ilgin ve Aksehir ovalari, bu çöküntü hendegi içerisinde olusmus ovalardir. Bu ovalar disinda; Beysehir ovasi, Seydisehir ovasi, Doganhisar ovasi ile Yukari Sakarya ovalarinin güney ucunu olusturan Yunak ve Akgöl ovalaridir.

Akarsular

Konya ili sinirlari içerisinde daha çok mevsimlik ve sel rejimli akarsular yer alir. Buradaki akarsularin boylari kisadir. Konya ilinin genis sahalari, kapali havza olmasi sebebiyle akarsular ova tabanlarindaki batakliklarda kaybolur. Bölgedeki akarsular kar ve yagmur sulari ile beslenirler. Konya'daki yagis rejimi düzensiz oldugu için bu akarsularin rejimi de düzensizdir. Bir çogu, yaz aylarinda kururlar; ancak ilkbahar ve yaz aylarinda kisa süreli saganak yagislar ile sel baskinlarina sebep olabilmektedir. Sel baskinlari tarim alanlarinda büyük zarara neden olur. Bundan dolayi bölgede erozyonla mücadele çalismasi yapilmaktadir. Bu çalismalar en fazla sel gelen dereler üzerine barajlar kurularak sürdürülmektedir. May ve Apa barajlari buna örnektir.

Konya'da akarsularin su toplama havzalari farkli yönlere akis gösterirler. Bunlardan Yukari Sakarya Nehri'ne ulasan Gökpinar Deresi ile Karadeniz'e, Göksu Nehri'nin kuzey kolu olan Hadim Çayi, Manavgat Nehri'nin yukari havzasi çevresindeki dere ve çaylar açik havza niteliginde olup sularini Akdenize ulastirirlar.

Bunlardan Tuz Gölü, Çavusçu Gölü, Beysehir Gölü, Eregli Ovasindaki Akgöl, Hotamis Batakligi çevresindeki yükseltilerden kaynagini alan dereler ise kapali havza seklindeki bu alanlara akis gösterirler.

Bölgenin güneyindeki kapali havzanin merkezinde Konya ve Eregli ovalarinda kuraklik nedeniyle göl olusmaz ve buradaki yükseltilerden kaynagini alan dereler ovada kaybolurlar.

Konya'da yer alan en büyük ve en önemli akarsu Çarsamba Suyu'dur. Kaynagini Bozkir ilçesindeki yükseltilerden alir. Beysehir Gölü'nün ayagi ile birleserek Çumra Ovasi sulama sebekesini olusturur. Çarsamba Suyu üzerinde kurulan Apa Baraji hem selleri önlemek hem de Konya Ovasinin bir bölümünde sulama yapmak için kurulmustur.

Konya ilinde Meram Çayi, Sille Deresi, May Deresi, Ivriz, Bolasan, Çigil, Doganhisar Insuyu, Göksu, Adiyan, Engilli, Çavusköy, Karasu Çaylari da önemli akarsulardandir. Sehrin içme ve kullanma suyu olarak kullanilan Hatip, Çayirbagi, Mukbil ve Dutlu Suyu ve Hotamis Batakligi çevresindeki çesitli kaynaklarda önemlidir.

Göller

Konya ili sinirlari içerisinde pek çok tabii göl ve bataklik bulunmaktadir. Bunlarin kimilerinin sulari aci ve tuzlu, bazilarinin da sulari tatlidir. Olusum yönünden de birbirinden farkliliklar gösterirler.

-Tuz Gölü

Tuz Gölü kapali havzasinin merkezinde Tuz Gölü olusmustur. Ankara, Konya, Aksaray sinirlarinin kesistigi yerde olup bir kismi Konya ili sinirlari içerisinde yer almaktadir. Tuz Gölü Türkiye'nin yüzölçüm olarak ikinci büyük gölüdür. Derinligi 12 m. civarindadir. Yaz mevsiminde buharlasmanin etkisi ile alani oldukça küçülür. Kuruyan kesimlerde tuz tortullari meydana gelir. Türkiye'nin tuz ihtiyacinin bir kismi buradan temin edilir. Sulama ve su ürünleri için kullanilamaz.

-Beysehir Gölü

Konya ilinin batisinda Konya-Isparta siniri üzerinde yer almaktadir. Beysehir Gölü, yurdumuzun 3. büyük gölüdür. Ayni zamanda en büyük tatli su gölüdür. Tektonik-Karstik olaylarla meydana gelmistir. Ayni zamanda Türkiye'nin en önemli milli parklarindan biridir. Milli park alani içerisinde ayni anda su sporlari, dag sporlari ve av sporlari yapmak imkani vardir. Su ürünleri açisindan ekonomik degeri yüksektir. Gölün iki plaji, 22 adasi ve pek çok kayaligi bulunmaktadir. Göl Ornitolojik bakimdan önemli bir kus üreme, barinma, beslenme ve konaklama merkezidir. Bu yönü ile de turizm açisindan önem tasimaktadir.

-Aksehir Gölü

Konya ilinin kuzey batisinda Konya-Afyonkarahisar il sinirinda yer alir. Suyu tatlidir. Tektonik olaylarla meydana gelmistir. Su ürünleri açisindan ekonomik deger gösterir. Sulama suyu olarak kullanilmakta olup kamis üretimi de yapilmaktadir.

-Sugla Gölü

Konya ilinin güneybatisinda yer alir. Olusumu tektoniktir. Yagisli yillarda alani iyice genislemekte kurak yillarda ise göl kurumakta ve alüvyonlu göl tabani ortaya çikarak, iyi bir tarim alani olusturmaktadir. Sulari tatlidir. Su ürünleri ve sulama açisindan önemi büyüktür.

-Ilgin (Çavusçu) Gölü

Konya ilinin kuzeybatisinda yer alir. Olusumu tektoniktir. Sulari tatlidir. Su ürünleri açisindan önemlidir. Ayrica bir ayagi ile Atlanti ovalari sulanmaktadir.

-Eregli Akgöl

Eregli ilçesinin batisindadir. Eski göl tabanidir. Çok sig bir özellige sahiptir. Tatli sulara sahiptir. Ivriz deresinden gelen sularla beslenir. Akgöl sazliklarinda 200'ün üzerinde kus türü yasamaktadir. Bu yüzden tabiati koruma alani olarak kabul edilmistir.

-Yunak Akgöl

Yunak ilçesi yakinlarinda küçük bir göldür. Suyu tatlidir. Çogu yeri bataklik halindedir. Göl Gökpinar Deresi ile Sakarya Nehrine bosalmaktadir.
Bunlarin disinda Konya ilinin karstik sahalarinda, karstik sekillerden olan obruklarin sularla dolmasi ile çok ufak göller meydana gelmistir. Bunlar Kizören obrugu, Timras obrugu, Obruk gölü, Çirali gölü, Meyil gölü de vardir. Obruk göllerden bazilari sulama amaçli kullanilirken bazi obruk gölleri de turistik deger tasir.

Volkanik olaylarla da göller meydana gelmistir. Volkan konilerinin çevresinde volkanizmanin etkisi ile daire seklinde çanaklar olusmustur. Bu çanaklara sularin dolmasi ile küçük maar gölleri meydana gelmistir. Bunlar Acigöl Maari ve Meke Gölü'dür.

Karapinar ilçesi sinirlari içerisinde bulunan bu krater göllerinin içerisinde magnezyum sülfat çözeltileri vardir. Bu nedenle suyu çok acidir. Içinde canli yasamaz. Olusumdan kaynaklanan özellikler nedeniyle Meke Gölü etrafindaki volkanik malzeme biriket yapimi ve benzer amaçlarla büyük ölçüde tahrip edilmistir. Meke Gölü, Kültür Bakanligi, Konya Kültür ve Tabiat Varliklarini Koruma Kurulu tarafindan "1. Dogal Sit Alani" ilan edilmistir.

-Yeralti Sulari

Konya ilinde Çumra, Eregli, Cihanbeyli, Aksehir, Yunak ovalarinda yaklasik 20 ila 100 m. arasinda zengin yer alti suyu bulunmaktadir. Bazi yerlerde bu su artezyen yapmaktadir. Bunun yaninda binlerce adi kuyu kazilmistir. Genellikle tarim amaçli olarak pek çok sondaj kuyusu da açilmistir. Konya çevresinde genellikle paleozoik mermerler, mesozoik kalkerler, neojen kalkerleri ve Alüvyonlar su tasiyan formasyonlardir.